Veiligheid voor vrouwen in Zuid Kivu

Juni 2015, Luz Piedad Caicedo, researcher bij de Humanas Corporation, Colombia

1 juni 2015 15:44

Onze collega's in Colombia hebben ook veel belangstelling voor Femme au Fone, en hebben het rapport 'Echo's' besproken. We willen u het stukje dat Luz erover schreef niet onthouden:

De aanslag op de Twin Towers op 11 september 2001 maakte een einde aan het idee van persoonlijke veiligheid zoals jarenlang werd gepropageerd door de UNDP (United Nations Development Programme). Dat idee stelde mensen centraal in plaats van staten, en stelde dat het garanderen van veiligheid alleen mogelijk is als in menselijke behoeftes wordt voorzien en de menselijke waardigheid gewaarborgd is.

Femme au Fone (FAF) is een communicatie- en informatiesysteem in Zuid Kivu, Oost-Congo. Afgaande op uitspraken van honderden inwoners, vooral vrouwen, werkt FAF juist wel met het idee dat er pas sprake is van veiligheid als constante dreigingen zoals honger, ziekte, onderdrukking en gevaar door ontregelingen van de dagelijkse gang van zaken een halt toe worden geroepen, zoals de UNDP al stelde in 1994. Dit idee is nu verder uitgewerkt in het rapport "Echoes of women's security. Femme au Fone: one year in South Kivu", waarin FAF de berichten analyseert die naar de radio zijn gestuurd in de periode januari tot september 2014.

Zaken die de veiligheid van de vrouwen die meedoen aan FAF bedreigen zijn o.a. werkeloosheid of een ontoereikend salaris om hun gezin te onderhouden, het gebrek aan een partner die het huishouden ondersteunt en het gebrek aan goede hygiëne en water. Bovendien krijgen ze te maken met alle vormen van geweld en discriminatie wat hun economische zelfstandigheid en onafhankelijkheid onmogelijk maakt.

Veiligheidsmaatregelen (voor de staat) zoals militarisering en het verhogen van de aanwezigheid van politie vormen eerder een dreiging voor de vrouwen. Controleposten van het leger worden beschouwd als plaatsen waar het risico op fysiek, seksueel en, vanwege afpersing, economisch geweld groot is.

Een systeem voor vrouwen

Het FAF systeem begon in november 2013 en is verbonden met Radio Maendeleo, het populairste radiostation in Zuid Kivu. Dit station is gevestigd in Bukavu, de hoofdstad van de regio. Zoals het FAF rapport aangeeft verzamelt en verspreidt het informatie over veiligheid, vrede, bescherming, preventie en participatie (hoekstenen van VN Resolutie 1325) van vrouwen zowel op het platteland als in de steden van Zuid Kivu.

Het analyseren van de SMS berichten die FAF ontvangt zorgt ervoor dat het team problemen kan identificeren en het bewustzijn hierover van de bevolking kan verhogen. Maar FAF vergaart niet alleen informatie: de redactie maakt ook elke week een radioprogramma waarin issues worden besproken die de veiligheid van vrouwen bedreigen.

Voorbeelden van problemen die door vrouwelijke luisteraars worden aangevoerd zijn beschuldigingen van hekserij en volksgerichten tegen die vrouwen, vroege schooluitval onder meisjes, de gezondheid van moeders, controleposten van de politie en het leger, vroegtijdige huwelijken, kindverkrachtingen en een slechte watervoorziening.

De mogelijkheden die geboden worden door dit systeem om de spirit van de 1325 resolutie (van de VN) te ondersteunen zijn groot. Het doel van de resolutie is om staten te verplichten er alles aan te doen dat vrouwen worden geraadpleegd bij alle processen van vredesopbouw en conflictoplossing, dat hun kwaliteiten in acht worden genomen en dat veiligheid en bescherming aan ze wordt gegarandeerd. Helaas heeft de resolutie nog weinig vruchten afgeworpen sinds die 15 jaar geleden werd aangenomen. Het gebrek aan systematische informatie uit het veld maakt het lastig om actieplannen uit te voeren die de resolutie implementeren. FAF is een uitstekende bron van informatie die dit gat kan opvullen.

Risico's met variabelen

Bovendien maakt het FAF systeem het mogelijk om de meest voorkomende risicofactoren waar vrouwen mee te maken krijgen te identificeren, deze te regionaliseren en te specificeren. De data die in de eerste negen maanden van 2014 uit de SMS berichten zijn gehaald duiden de variabelen aan aangaande de risico's voor vrouwen. Een voorbeeld zoals dit in het FAF rapport beschreven is: In Fizi vormen de incidenten die voortkomen uit de aanwezigheid van gewapende groeperingen, mensen op de vlucht door oorlog en conflictsituaties en militaire controleposten de grootste bedreiging.

In Shabunda worden vroegtijdige huwelijken en de aanwezigheid van gewapende groeperingen gezien als de belangrijkste bedreigingen van de veiligheid. In Kalehe zijn dit de beschuldigingen van hekserij. In Mwenga leiden vroegtijdige huwelijken en een slechte infrastructuur tot de meeste zorgen.

De SMS berichten die worden ontvangen door FAF onderstrepen wat feministen al jaren aangeven: geweld tegen vrouwen is de grootste bedreiging voor hun leven. Het komt voor in alle fases van hun leven, in elke mogelijke context (zowel in tijden van oorlog als van vrede) en in alle omgevingen (zowel privé als publiek). Ondanks deze algemene kennis is het duidelijk dat er ook per gebied (dorp) veel verschillen bestaan. Specifieke kennis is daarom noodzakelijk.

Ook is het belangrijk om aandacht te schenken aan de plaatsen die als meest gevaarlijk uit het onderzoek komen: a. akker; b. watervoorzieningen; c. thuis; d. markt; e. school. Al deze plekken zijn essentieel in het leven van vrouwen. Als ze worden tegengehouden om hun land te bebouwen, water te halen en naar de markt of naar school te gaan, dan blijft hun leven zich alleen nog afspelen in de privésfeer waar ze ook niet beschermd worden...

Een vrouw zei in een interview met FAF dat een van de manieren om betere veiligheid voor vrouwen te garanderen het loslaten van angst is en het heft in eigen handen nemen. Uiteraard is alleen persoonlijke vastberadenheid niet genoeg; er moet veel veranderen. Wat nodig is zijn praktische veranderingen (zoals elektriciteit en een goede watervoorziening), gedragsveranderingen (dialoog) en structurele veranderingen (discriminerende gewoonten die tot geweld tegen vrouwen leiden). FAF gebruikt een systeem dat ons in staat stelt om de oplossingen van vrouwen over problemen te verzamelen door te luisteren naar wat ze er zelf over vertellen.