Fizi: Landbouwgrond en geweld tegen vrouwen

Door Raïssa Kasongo, journalist bij Femme au Fone

2 juni 2015 15:31

Fizi is een gebied dat jarenlang niet bestuurd werd vanuit Kinshasa maar een bolwerk was van president Laurent Désiré Kabila, vooral het gebied Hewa Bora waar zijn troepen zich voorbereidden op het belegeren van Kinshasa en het verjagen van dictator Mobutu Sese Seko in 1997.

Tegenwoordig geldt dat nog steeds voor veel gebieden binnen Fizi: verschillende gewapende groeperingen, zoals de Mai-Mai (Raia Mutomboki), terroriseren de mensen daar en schenden daarbij de meest fundamentele mensenrechten.

In het zuiden van de provincie ligt Fizi aan het Tanganyikameer, een van de 'Great Lakes' van Afrika. Dit meer heeft de grootste variëteit aan vissoorten ter wereld. Het gebied wordt bewoond door de etnische groepering Ba Bembe, een volk dat traditioneel verbonden is aan vissen, en tegenwoordig ook aan ambachtelijke mijnbouw. Deze meer recente bedrijvigheid heeft in de regio geleid tot een toename van conflicten om land, met veel fysieke onzekerheid voor vrouwen als gevolg. Seksuele misbruik bedreigt hier de veiligheid van vrouwen.

"Onze vader overleed twee jaar geleden en mijn moeder erfde een groot stuk land. Echter, er was een groep in de buurt, bij de Kasonge rivier, die op zoek was naar mineralen. Langzaamaan groeven ze steeds verder en kwamen ze steeds dichterbij ons land", vertelde een vrouw aan FAF in het kantoor van de lokale Congolese autoriteit in Fizi.

Ze is gewond, haar jurk is gescheurd en ze geeft borstvoeding aan een eenjarige baby. Ze lijkt hulpeloos. Ze verbouwt palmolie wat haar de kans geeft om haar familie te onderhouden.

Goud zoeken en misdaden tegen vrouwen

Veel groepen mannen komend uit andere gebieden steken de Kasonge rivier over in Fizi, op zoek naar mineralen, en vallen aangrenzende stukken land binnen.

"Op een dag ging ik naar de markt en terwijl ik liep hoorde ik hoe twee mannen bespraken hoe ze onze oliepalmen zouden vernietigen zodat ze konden graven en mineralen konden zoeken. Ik herkende twee 'shi' mannen (een etnische groepering die de Kabare en de Walungu gebieden bevolkt, twee andere gebieden in Zuid Kivu) die bezig waren in de rivier, waarop ik naar huis rende om mijn moeder te waarschuwen. We renden naar de velden en mijn moeder raadde mij aan om naar de grens van ons land te gaan om te kijken wat er gebeurde terwijl zij begon de grond te bewerken. Toen we daar aankwamen waren er al mannen begonnen met het omhalen van de palmen."

Het zoeken naar landbouwgrond om in te kunnen graven is een enorme inbreuk op het Fizi Territory. De conflicten laaien steeds verder op en hebben zelfs soms een dodelijke afloop. In het geval van vrouwen leidt het tot o.a. verkrachting, zoals vele mensenrechtenorganisaties al hebben bevestigd. Dit is ook wat er met de vrouw in deze kwestie gebeurde.

"Ik benaderde ze en vroeg waarom ze onze oliepalmen verwoestten. De man die verantwoordelijk was voor de groep antwoordde dat er geen eigenaar van het land bestond aangezien dat haar vader was geweest, maar die was nu dood, en dat ze daarom het recht hadden om te doen wat ze wilden. Ik stond erop dat ze vertrokken, waarop de man uit het gat kwam dat hij aan het graven was en mij erin gooide. Hij riep zijn vrienden, het waren er ongeveer vijftien. Eerst sloegen ze me, daarna trokken ze mijn kleren van mijn lijf en minstens vijf van hen hebben me verkracht. Daarna raakte ik bewusteloos" vertelt de vrouw huilend terwijl ze de baby wiegt.

Een andere vrouw passeerde en herkende de vrouw die bewusteloos op de grond lag. Ze rende naar de moeder om haar te waarschuwen waarna zij onmiddellijk haar dochter ging redden. Toen ze aankwam stonden de mannen op haar te wachten. Ze mishandelden de moeder en braken haar arm.

De strijd tegen de voortdurende straffeloosheid

De DRC heeft sinds 2006 een wet over seksueel geweld, die expliciet een lijst gewelddaden en vormen van seksuele mishandeling verbiedt. Ook in de mijnen kampen vrouwen vaak met mishandeling. Mannen aan het hoofd van zo'n mijn vallen vrouwen vaak lastig en dwingen vrouwen die het financieel zwaar hebben tot betaalde seks. "Aan het eind van de dag moeten ze kiezen: akkoord gaan met verkrachting of niet uitbetaald worden", zo vertelt een onderzoeker aan FAF.

Vrouwen uit Fizi komen steeds meer in het geweer tegen het geweld. Deels komt dit doordat ze zich bewust worden van vrouwenrechten.

Nadat ze het ziekenhuis hadden verlaten dienden de twee vrouwen een klacht in bij de militaire politie, die vervolgens de daders arresteerde. Helaas werden deze 48 uur later alweer vrijgelaten omdat het hoofd van de politie daar opdracht toe gaf.

"Een van de agenten binnen de militaire politie vertelde ons dat de mannen waren vrijgelaten omdat een van zijn meerderen daartoe opdracht had gegeven. Hij wist niet wie de opdracht had gegeven. Diezelfde dag adviseerde hij ons om hier te komen, naar het kantoor van de nationale politie in het centrum van Fizi, om te praten met de 'Special Protection Unit for Women and Children' ", zegt de vrouw terwijl ze verontrust naar de politieagenten in de kamer kijkt.

Straffeloosheid is nog steeds de belangrijkste oorzaak van onveiligheid van vrouwen en ondermijnt het rechtssysteem in de DRC. Hierdoor kiezen velen liever voor het maken van informele afspraken dan voor het inschakelen van de politie of justitie.

"In gevallen van verkrachting speelt ook nog de schaamte van de autoriteiten mee om te erkennen dat dit met een vrouw gebeurd is" stelt psycholoog Cécile Mulolo, die met slachtoffers van seksueel geweld werkt in het Panzi ziekenhuis in Bukavu, Zuid Kivu.

In het geval van kindverkrachtingen wordt bijvoorbeeld een huwelijk gesloten tussen het slachtoffer en de dader, na onderhandelingen die geleid worden door de traditionele leider (of mwami) van desbetreffende gemeenschap, terwijl deze eigenlijk de gang naar het rechtssysteem zou moeten stimuleren.

Vaak hebben mwamis een adviserende rol omdat de families in kwestie hem betalen om een oplossing te vinden die niet beschamend is. Ze bieden hem geld of dieren of gewassen, en de mwamis gaan daarmee akkoord en keuren vroege huwelijken goed", zo vertelt een lid van de civil society groep van Mwenga, een andere regio binnen Zuid Kivu. De situatie wat betreft mijnbouw daar is vergelijkbaar met die in Fizi.

De 'Special Protection Unit for Women and Children' van de nationale politie in Fizi, die een jaar geleden werd opgericht, stelt dat een toenemend aantal vrouwen opkomt tegen seksueel geweld. Toch is er nog een lange weg te gaan.

Gerechtigheid en compensatie krijgen is geen luxe en ook geen gunst; het is een recht waartoe iedereen in Congo toegang zou moeten hebben.